मात्रसत्ता, आदिवासी आणि कला हे तीन घटक एकमेकांशी परस्पर संबंध ठेवून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक दृष्टिकोनातून विचार करण्यास प्रवृत्त करतात. यावर एक दृष्टिकोन असा आहे:

१. मात्रसत्ता (Matriarchy)

मात्रसत्ता ही समाजव्यवस्था किंवा कुटुंबव्यवस्था आहे, जिथे स्त्रियांना सर्वोच्च स्थान दिले जाते. अशा समाजात वारसा, संपत्तीचे हस्तांतरण, आणि निर्णयक्षमता स्त्रियांच्या हाती असते.

अनेक आदिवासी समाजांमध्ये मात्रसत्तेचा प्रभाव दिसून येतो.

उदाहरणार्थ, खासी, गारो (ईशान्य भारत) यांसारख्या आदिवासी समाजांमध्ये स्त्रियांना वारसा हक्क आणि कुटुंबप्रमुख म्हणून मान्यता आहे.

मात्रसत्ताक समाजांत कला आणि संस्कृतीच्या निर्मितीमध्ये स्त्रियांचा मोठा वाटा असतो.

२. आदिवासी (Tribal Communities)

आदिवासी समाजांमध्ये परंपरागत जीवनशैली, निसर्गाशी जोडलेली संस्कृती, आणि कलात्मकता ही ठळक वैशिष्ट्ये आहेत.

आदिवासी कला विविध प्रकारांत दिसून येते, जसे की भित्तिचित्रे (वारली, गोंड), शिल्पकला, लोकनृत्य, संगीत इत्यादी.

या कलेतून निसर्गाची महत्त्व, देवतांची पूजा, आणि जीवनातील साधेपणा प्रतिबिंबित होतो.

मात्रसत्ताक व्यवस्थेच्या पाश्र्वभूमीवर स्त्रियांच्या सहभागाने आदिवासी कलेला वेगळी उंची मिळाली आहे.

३. कला (Art)

कला ही समाजाची संस्कृती, परंपरा आणि विचार मांडण्यासाठी महत्त्वाची माध्यमे आहे.

आदिवासी कला ही प्रामुख्याने स्त्री-प्रेरित असते. उदाहरणार्थ, वारली चित्रकलेत स्त्रियांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.

आदिवासी कलेतून स्त्री-पुरुष समानता, मात्रसत्ताक मूल्ये, आणि निसर्गाशी संवाद यांची झलक पाहायला मिळते.

आदिवासी समाजांमध्ये मात्रसत्ता आणि कला यांचा घट्ट संबंध आहे. कला ही केवळ सौंदर्याचा विषय नसून, ती आदिवासी स्त्रियांची जीवनशैली, श्रम, आणि आत्मसंघर्ष यांचे प्रतीक आहे.

मात्रसत्ताक आदिवासी समाजात कला ही कुटुंबाच्या किंवा समाजाच्या एकतेचे प्रतिबिंब असते.

स्त्रीप्रधान आदिवासी संस्कृतीत कलेचा उपयोग समाजाचे ऐक्य टिकवण्यासाठी, परंपरा पुढे नेण्यासाठी, आणि निसर्गाशी नाते दर्शवण्यासाठी केला जातो.

मात्रसत्ता, आदिवासी, आणि कला या तिन्ही संकल्पना एकत्र येऊन एक समृद्ध सामाजिक आणि सांस्कृतिक कथा उलगडतात. अशा कलेचा अभ्यास करून स्त्रियांच्या योगदानाला आणि आदिवासी समाजाच्या मूल्यव्यवस्थेला नव्याने समजून घेता येते.